Spotykasz się ze skrótem LGBTQIAP i nie masz pewności, co dokładnie oznacza każda z liter? Chcesz lepiej rozumieć język, którym opisuje się orientacje psychoseksualne i tożsamości płciowe? Z tego artykułu poznasz znaczenie akronimu LGBTQIAP, najważniejsze pojęcia oraz sposób, w jaki o nich mówić z szacunkiem.
Co oznacza skrót LGBTQIAP?
Skrót LGBTQIAP opisuje różnorodność orientacji seksualnych, romantycznych i tożsamości płciowych. Każda litera odnosi się do konkretnej grupy ludzi, ale jednocześnie wiele osób widzi w tym akronimie jeden wspólny parasol, pod którym mieszczą się tożsamości nieheteronormatywne i niecispłciowe.
Podstawowy zapis bywa skracany do LGBT lub LGBT+, lecz coraz częściej używa się dłuższej formy – właśnie po to, by nikt nie czuł się dopisywany jako „reszta”. Pojawiają się także inne skróty, jak LGBTI, LGBTQIA czy rozbudowane LGBTQQIP2SAA, ale ich sens pozostaje podobny: pokazać możliwie szerokie spektrum doświadczeń.
| Litera | Angielskie określenie | Opis w języku polskim |
| L | Lesbian | Lesbijki – kobiety odczuwające pociąg do kobiet. |
| G | Gay | Geje – mężczyźni odczuwający pociąg do mężczyzn; czasem słowo „gay” obejmuje wszystkie osoby nieheteroseksualne. |
| B | Bisexual | Osoby biseksualne – osoby odczuwające pociąg do co najmniej dwóch płci. |
| T | Transgender | Osoby transpłciowe – osoby, których tożsamość płciowa różni się od płci wpisanej przy urodzeniu. |
| Q | Queer / Questioning | Osoby queer oraz questioning – osoby nieodnajdujące się w sztywnych kategoriach lub dopiero odkrywające własną tożsamość. |
| I | Intersex | Osoby interpłciowe – osoby urodzone z różnicami w cechach płciowych (anatomicznych, hormonalnych, chromosomalnych). |
| A | Asexual / Ally | Osoby aseksualne oraz sojusznicy wspierający społeczność. |
| P | Pansexual | Osoby panseksualne – odczuwające pociąg niezależnie od płci i tożsamości płciowej drugiej osoby. |
Coraz częściej wspomina się też o akronimie FLINTA, który obejmuje kobiety, lesbijki, osoby interpłciowe, trans i agender, a więc wszystkich z wyjątkiem cis mężczyzn. Pokazuje to, że język wokół płci i seksualności stale się rozwija.
Nieheteronormatywność i niecisnormatywność opisują nie „ideologię”, lecz realne życia osób, które nie mieszczą się w domyślnej kombinacji: heteroseksualna orientacja i cispłciowa tożsamość.
Jak rozumieć orientacje psychoseksualne?
Orientacja psychoseksualna bywa mylona z tożsamością płciową, choć opisuje coś innego. Dotyczy tego, do kogo kieruje się Twój pociąg seksualny i/lub romantyczny, a nie tego, kim jesteś jako kobieta, mężczyzna, osoba niebinarna czy agender.
Warto odróżnić też orientację seksualną od orientacji romantycznej. Można przeżywać pociąg seksualny i romantyczny wobec tych samych płci, ale nie jest to reguła. Ktoś może na przykład odczuwać pociąg seksualny wyłącznie do mężczyzn, a romantyczny do osób wszystkich płci.
Lesbijki i geje
Lesbijka to kobieta, którą pociągają inne kobiety na poziomie seksualnym, romantycznym lub obu naraz. Dla wielu kobiet ważne jest też polityczne i kulturowe znaczenie tego słowa, mocno związane z historią ruchów feministycznych i walką o widoczność w przestrzeni publicznej.
Gej to mężczyzna odczuwający pociąg do mężczyzn. W języku angielskim słowo „gay” ma dłuższą historię – kiedyś oznaczało „radosny”, „pełen życia”, później przyjęło znaczenie związane z orientacją. Obecnie bywa używane szerzej, jako określenie osób o orientacji innej niż heteroseksualna, chociaż część osób preferuje precyzyjniejsze nazwy.
Biseksualność i panseksualność
Czy biseksualność to tylko pociąg do kobiet i mężczyzn? Współczesne definicje mówią inaczej. Osoby biseksualne mogą odczuwać pociąg do dwóch lub więcej płci, czyli zarówno do osób binarnych (kobiet, mężczyzn), jak i niebinarnych. Z tego powodu biseksualność opisuje się czasem jako określenie zbiorcze, w którym mieści się także część osób panseksualnych.
Panseksualność opiera się na założeniu, że pociąg nie jest ograniczony przez tożsamość płciową drugiej osoby. Osoba panseksualna może zakochać się i odczuwać pożądanie wobec każdej osoby – niezależnie od tego, czy jest mężczyzną, kobietą, osobą niebinarną, agender czy genderfluid. Dla wielu ważne jest tu podkreślenie, że płeć nie jest czynnikiem decydującym.
Aseksualność i aromantyczność
Aseksualność (aseksualizm) oznacza brak lub bardzo niski poziom pociągu seksualnego do innych osób. Nie jest to to samo co abstynencja seksualna, bo abstynencja jest wyborem, a aseksualność – trwałą cechą, którą wiele osób postrzega jako swoją orientację. Aseksualność opisuje się często jako spektrum, w którym mieszczą się różne tożsamości, takie jak demiseksualność czy tzw. „szara strefa” aseksualności.
Aromantyczność z kolei dotyczy braku zainteresowania związkiem romantycznym. Osoba aromantyczna może czuć pociąg seksualny, ale nie ma potrzeby wchodzenia w relacje oparte na romantycznym zakochaniu, wyznaniach miłości czy tradycyjnie pojmowanym „byciu parą”. U niektórych osób łączy się to z aseksualnością, u innych nie.
W spektrum aseksualności można wyróżnić różne postawy wobec seksu. Część osób:
- odczuwa silny wstręt lub lęk przed aktywnością seksualną,
- jest wobec seksu obojętna i może zgodzić się na współżycie z myślą o partnerze lub partnerce,
- czerpie przyjemność z seksu lub masturbacji, mimo że nie odczuwa pociągu seksualnego do innych.
Istnieją też orientacje romantyczne w spektrum aseksualności, takie jak biromantyczność, homoromantyczność czy panromantyczność. Dzięki nim osoby aseksualne opisują to, z kim chcą budować więź romantyczną, mimo braku tradycyjnie rozumianego pożądania seksualnego.
Jak rozumieć tożsamość płciową i pojęcie gender?
Tożsamość płciowa odpowiada na pytanie: „kim jestem?”. Orientacja seksualna – „do kogo mnie ciągnie?”. Te dwie sfery często są mylone, co prowadzi do nieporozumień i krzywdzących uproszczeń, zwłaszcza w odniesieniu do osób transpłciowych i niebinarnych.
Słowo gender bywa używane jako straszak, choć opisuje dobrze znane zjawisko: płeć kulturową. Odnosi się do ról, oczekiwań i norm przypisanych kobietom i mężczyznom w danym społeczeństwie. Biologiczna płeć opisuje cechy anatomiczne, hormonalne, chromosomalne. Gender dotyczy tego, jak dana kultura rozumie „kobiecość” i „męskość”.
Cis i transpłciowość
Przedrostek cis- po łacinie znaczy „po tej samej stronie”. Osoba cispłciowa (cisseksualna) to ktoś, u kogo płeć przypisana przy urodzeniu jest zgodna z własną tożsamością płciową. Przeciwieństwem jest przedrostek trans-.
Transpłciowość dotyczy osób, których tożsamość płciowa lub ekspresja płciowa nie zgadza się z oczekiwaniami wobec płci przypisanej im przy narodzinach. Część osób transpłciowych identyfikuje się jednoznacznie jako kobieta lub mężczyzna, inne jako osoby niebinarne, agender czy wielopłciowe. Tranzycja – społeczna, prawna czy medyczna – jest dla wielu z nich sposobem na życie w zgodzie z odczuwaną płcią.
W kontekście medycznym używa się pojęć takich jak korekta płci czy uzgodnienie płci. Podkreślają one, że osoba nie „zmienia się” z jednej płci na drugą, lecz uzgadnia dokumenty, ciało i sposób funkcjonowania społecznego z rzeczywistą tożsamością.
Niebinarność, agender, genderfluid
Niebinarność to zbiorcze pojęcie dla wszystkich tożsamości, które nie mieszczą się w prostym podziale „kobieta / mężczyzna”. Osoba niebinarna może czuć się trochę jednym i drugim, czymś pomiędzy, czymś poza tą osią, albo inaczej – w zależności od sytuacji czy etapu życia.
Agender (genderless) oznacza brak określonej tożsamości płciowej albo poczucie, że płeć danej osoby jest neutralna, niewyraźna lub dla niej samej mało istotna. Z kolei osoba genderfluid może odczuwać zmianę tożsamości płciowej w czasie – jednego dnia bardziej jako kobieta, innego jako mężczyzna, jeszcze innego jako ktoś poza tymi kategoriami.
Niektórzy ludzie używają kilku określeń lub zmieniają je z czasem – to naturalny sposób szukania języka, który najlepiej odda ich tożsamość płciową.
Czym jest interpłciowość i dlaczego nie jest tym samym co transpłciowość?
Interpłciowość opisuje osoby urodzone z różnicami cech płciowych – mogą one dotyczyć narządów płciowych, hormonów, chromosomów lub ich kombinacji. To nie jest tożsamość płciowa, tylko opis warunków biologicznych. Dlatego nie powinno się mylić interpłciowości z transpłciowością.
Osoba interpłciowa może identyfikować się jako kobieta, mężczyzna, osoba niebinarna czy transpłciowa. To zależy od tego, jak sama przeżywa swoją płeć. Kluczowe jest uszanowanie tego, jak o sobie mówi i jakie zaimki wybiera. Dotyczy to także decyzji związanych z leczeniem – wiele współczesnych organizacji sprzeciwia się nieodwracalnym zabiegom na dzieciach interpłciowych wykonywanym bez ich zgody.
Co oznacza słowo queer i pojęcie nieheteronormatywności?
Słowo queer ma złożoną historię. Było kiedyś obelgą wobec gejów i lesbijek, a następnie zostało odzyskane przez społeczność jako określenie wszystkiego, co nie mieści się w sztywnej normie heteroseksualnej i cispłciowej. Niektórzy używają go zamiast dokładnej etykietki, bo czują, że wpisują się w spektrum LGBTQIAP, ale nie potrzebują precyzyjnej szufladki.
W nauce pojawiła się też teoria queer, która podkreśla płynność, niejednoznaczność i wielość możliwych tożsamości. Zwraca uwagę, że sztywne etykiety często ograniczają, a ludzka tożsamość jest zbyt złożona, by sprowadzić ją do kilku prostych kategorii.
Heteronormatywność i osoba nieheteronormatywna
Heteronormatywność zakłada, że każdy człowiek jest heteroseksualny i cispłciowy, a inne orientacje i tożsamości są „odchyleniem” od normy. Przejawia się w prawie, obyczajach, kulturze – od formularzy z jedną parą odpowiedzi „kobieta / mężczyzna” po system, w którym tylko heteroseksualne małżeństwa mają pełnię praw.
W odpowiedzi na to funkcjonuje pojęcie osoby nieheteronormatywnej. Obejmuje ono osoby homo-, bi-, panseksualne, aseksualne, transpłciowe, niebinarne, ale też tych, którzy nie chcą lub nie potrafią dokładnie nazwać swojej orientacji czy płci. Zwraca uwagę na całość orientacji psychoseksualnej, a nie wyłącznie na sam akt seksu.
Język inkluzywny i szacunek w rozmowie
Język, którego używasz, buduje świat, w jakim żyjesz. Pojęcia takie jak ideologia LGBT odczłowieczają realnych ludzi, sprowadzając ich do abstrakcyjnej „idei”. Z kolei sformułowania w rodzaju „osoba transpłciowa”, „osoba niebinarna”, „osoba z doświadczeniem migracji” podkreślają, że na pierwszym miejscu jest człowiek.
W kontekście społeczności LGBTQIAP językowa uważność obejmuje kilka zachowań: unikanie wyzwisk, rezygnację z „żartów” utrwalających stereotypy, szanowanie wybranych imion i zaimków, a także rezygnację z tzw. deadnamingu, czyli używania dawnego imienia osoby trans. To wszystko zmniejsza stres mniejszościowy, który wiąże się z ciągłym napięciem i obawą przed odrzuceniem.
Jeśli chcesz wspierać bliskich z tej społeczności, ważne będzie przede wszystkim:
- zapewnienie ich o akceptacji niezależnie od orientacji czy tożsamości,
- uważne słuchanie i zadawanie pytań bez presji i ocen,
- szanowanie prywatności po coming oucie,
- reagowanie na obraźliwe żarty i mowę nienawiści.
Dzięki takim gestom język staje się mniej raniony, a skrót LGBTQIAP zaczyna kojarzyć się nie z abstrakcyjną debatą, lecz z konkretnymi osobami, które mają swoje historie, relacje i potrzeby – tak samo ważne jak Twoje.
